Telkâri ve kilim dokuma sanatının birlikteliğinden oluşan telkâri-kilim takı koleksiyonu

Abstract

Anadolu, birçok medeniyete ev sahipliği yapmış bir coğrafyadır. Köklü bir tarihe ve güçlü bir kültürel mirasa sahip Türkler, göçebe olarak yaşamlarını sürdürürken çadırdaki nemden, soğuktan, sıcaktan, haşerelerden korunabilmek için düz dokuma olarak da bilinen kilim dokuma yaygılarını örtü olarak kullanmışlardır. Anadolu’yu yurt edindikten ve yerleşik hayata geçtikten sonra da hayatlarının her aşamasında kilim dokuma yaygıları varlığını sürdürmüştür. Koyun veya keçi yününden elde ettikleri ve kök boya tekniğiyle renklendirdikleri yün iplikler ile “ıstar” denilen ağaç dokuma tezgâhlarında bin bir emekle her bir motife anlam yükleyerek, duygularını katarak; acılarını, hayallerini, özlemlerini, aşklarını, korkularını rengârenk işleyerek kilim dokumaları oluşturmuşlardır. Halen günümüzde kullanmakta olduğumuz kilim dokumaları ecdadımızın bize miras olarak bıraktığı, nesilden nesle aktarılarak günümüze kadar ulaşan ve geçmişimize de ışık tutan, uygulama aşamasındaki teknikleri ve güzellikleriyle hayranlık uyandıran kilim motiflerinden oluşmaktadır. 2003 yılında UNESCO, 2006 yılında TBMM tarafından kabul edilen Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi’ne el sanatları geleneği alanına dokumacılık ve telkâri de dâhil edilmiştir. Anadolu’da 2.500 yıllık kadim bir geçmişe sahip olan telkâri, ülkemizde özellikle Mardin ilinin, Midyat ilçesinde hem Süryani hem de Müslüman ustalar tarafından tamamen el işçiliği ile üretilmektedir. Telkâri; gümüş veya altından yapılmış farklı mikronlardaki teller ile istenilen modele uygun oluşturulan çatının şekline göre telkâri iç dolgu teknikleri kullanılarak tamamlanması, toz kaynak işlemi ile birbirine kaynaklanması ve sağlamlaştırılması sonucu ortaya çıkan sanat eseridir. Geleneksel Türk el sanatları olarak tarihimizde özel bir yere sahip 21. yüzyıla sağlam adımlar ile kendi öz kimliğini kaybetmeden ulaşan kilim dokuma ve telkâri gümüş işlemeciliğinin kaybolmasını engellemek ve bizden sonraki nesillere mutlaka özüne bağlı kalarak, bozmadan aktarmak, sürdürülebilirliğini sağlamak amacıyla kilim dokuma ve telkâri gümüş işleme sanatını bir arada kullanarak daha önce yapılmamış farklı görsellikteki telkâri-kilim tasarımları uygulanmıştır. Telkâri ve kilim dokuma sanatı, uygulama aşamasında üretim teknikleri ve kullanılan malzemeler bakımından birbirinden farklı özelliklere sahip olduğu görülmüştür. Renkli, yün, kilim iplikleriyle bir alt bir üst dokuma tekniği uygulanarak üretilen kilim dokuma ve gümüş telin işlenmesiyle oluşan telkârinin bir arada kullanılmasıyla ortaya çıkan tasarımlarda; bu birlikteliğin oluşturduğu uyum, teknik ve malzeme açısından özgün ve özgür eserlerin ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Keywords

Citation

@article{telkarivekilimdokumasanatininb2022,
  title = {{Telkâri ve kilim dokuma sanatının birlikteliğinden oluşan telkâri-kilim takı koleksiyonu}},
  author = {Kaplanoğlu, Vildan Kavşut and Gündüz, Ercan and Başaran, Aysun},
  year = {2022},
  journal = {{Folklor akademi dergisi (Online)}},
  volume = {5},
  number = {2},
  pages = {231 - 249}
}

TY  - JOUR
AU  - Kaplanoğlu, Vildan Kavşut
AU  - Gündüz, Ercan
AU  - Başaran, Aysun
TI  - Telkâri ve kilim dokuma sanatının birlikteliğinden oluşan telkâri-kilim takı koleksiyonu
PY  - 2022
JO  - Folklor akademi dergisi (Online)
VL  - 5
IS  - 2
SP  - 231 
EP  -  249
ER  - 

Related sources