Osmanlı'da "yöneten-yönetilen" ilişkisi: Başlıca yaklaşımlar ve Şerif Mardin

Özet

ÖZET Bu çalışma, Osmanlı-Türk toplumunda ortaya çıkan "yöneten-yönetilen" ilişkisini, birbirinden farklı argümanlara sahip bir takım yaklaşımlar çerçevesinde incelemeyi amaç edinmektedir. Osmanlı'nın toplumsal yapışım tahlil eden söz konusu yaklaşımlar, Doğu despotizmi, Asya üretim tarzı, patrimonyal bürokrasi ve dünya- sistem yaklaşımlarıdır. Bu yaklaşımların bazısı, kimi özellikleri bakımından oryantalist paradigmanın etkisi allında kalarak, Osmanlı toplumunda "yöneten-yönetilen" (askeri-reâyâ) ilişkisini, Doğu-Batı karşıtlığı ya da "ben" ve "öteki" dikotomisi bağlamında ele almaktadır. Ancak çalışmanın esas ağırlık noktası, topluma ve toplumsal yapıya kendi iç gerçekliğini veren özerk kültürel öğelerle (din gibi) yaklaşmayı öneren Şerif Mardin'in, "merkez-çevre" (centre-periphery) ve "sivil toplum" gibi analitik araçlarla Osmanlı-Türk toplumunu inceleyen çalışmaları ekseninde odaklanmaktadır. Mardin, söz konusu analitik araçları kullanarak, Osmanlı-Türk toplumunda ortaya çıkan "yöneten-yönetilen" ikiliğini, toplumun ayrıntılarına inerek çözümlemektedir. Öte yandan çalışma boyunca Mardin'in yaklaşımı esas alınarak, Osmanlı'da modernleşme/batılılaşma süreci ile birlikte ortaya çıkan "yöneten-yönetilen" ilişkisinin gelişme evreleri de ele alınmaktadır. Gerek Osmanlı-Türk toplumunu tahlil eden ve birinci paragrafta sözü edilen yaklaşımlar, gerekse Mardin'in bu bağlamda özgün katkısını içeren yaklaşımı, çalışmada analitik bir biçimde incelenmektedir. Sonuç olarak Türkiye'de, kökleri Osmanlı'da saklı, "yöneten-yönetilen" toplumsal kopukluğunun, bugün bile toplumsal yapımızın derinlerinde yatan bir unsur olarak varlığını koruduğu görülmüştür. Türkiye'de "yöneten" kesim ile "yönetilen" kesim arasında temel karşı karşıya gelmenin, yönetenlerin "devlet menfaati"ni her şeyin üstünde tutan özellikleri göz önüne getirildiğinde uzlaşmanın yerini çatışmanın aldığım söylemek mümkündür.

Anahtar kelimeler

Atıf

@mastersthesis{osmanlidayonetenyonetilenilisk1997,
  title = {{Osmanlı'da "yöneten-yönetilen" ilişkisi: Başlıca yaklaşımlar ve Şerif Mardin}},
  author = {Çaylak, Adem},
  year = {1997},
  school = {{Kırıkkale Üniversitesi}}
}

TY  - THES
AU  - Çaylak, Adem
TI  - Osmanlı'da "yöneten-yönetilen" ilişkisi: Başlıca yaklaşımlar ve Şerif Mardin
PY  - 1997
ER  - 

İlişkili kaynaklar