Midyat ve Nusaybin’den örnekler eşliğinde, Süryani köy kiliselerinde mekân anlayışı

Özet

Din ve inanç faktörü, insanoğlunun günlük yaşamına yön veren ana unsurların başında gelmektedir. Benimsemiş olduğu dinin gerektirdiği birtakım ayin ve ritüeller, kişinin hayatını şekillendiren birer etmene dönüşebilmektedir. Dini inanışların pratiğe dökülmesi noktasında inanç ve ibadet esaslarının uygulanacağı mekân ihtiyacı doğmaktadır. Söz konusu mekanlar, geçen süre zarfında birer temsil yapısı haline gelebilmektedir. Hıristiyanlık inancın sahip olduğu doktrinlerin yanı sıra geniş alanlara yayılmış olması, mezhepsel farklıklara yol açabildiği gibi çeşitli ayin ve ritüellerin de ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Din olgusunun temellendirdiği birçok gelişmeye sahne olan Anadolu Coğrafyası, Hıristiyanlık ve özelliklede Doğu Hıristiyanlığı açısından önemli sayılabilecek mezheplere de ev sahipliği yapmıştır. Teolojik yönden yaşanan gelişmeler nedeniyle birer sembol haline gelen bölgeler arasında Süryanilerin kutsiyet atfettiği Tur Abdin Bölgesi de yer almaktadır. Doğu ve Batı Süryanilerine ait çok sayıda kilise ve manastırı bünyesinde barındıran bölge, kendine özgü dini mimarisi ile ünik sayılabilecek bir yapıya bürünmüştür. Süryanilerin zamanla oluşan kilise gelenekleri, mimariye de yön vermiştir. Araştırmaya konu olan Midyat ve Nusaybin’deki dini mimari örnekleri, Süryanilerin dini inancına paralel şekillenen yapılar olarak tanımlanabilir. Hıristiyan dini mimarisi, plan şeması, malzeme ve teknik açıdan bulunduğu bölgeye göre bazı farklılıklar sergileyebilmektedir. İnanç ve ibadet şeklinin kilise mimarisi üzerindeki etkileşimini vurgulayabilmek amacıyla, bölge için önemli birer yerleşim alanı sayılan Midyat ve Nusaybin’deki bazı köy kiliseleri incelenmiştir. Midyat’a bağlı bulunan Altıntaş (Keferze), Alagöz (Bakısyan), Gülgöze (Ayn Wardo) ve İzbırak (Zaz) Köyleri ile Nusaybin’in sınırları içerisinde yer alan Dağiçi, Odabaşı ve Taşköy (Arbo) Köyü’ne ait birkaç kiliseyi plan ve mimari özelliklerine göre tanımlamak hedeflenmiştir. Kiliselerin genel plan tipini belirlemeye yönelik, gerçekleştirilen mekân analizleri çalışmanın yöntemini belirlemiştir. Söz konusu köylerde incelenen yapıların genelinde doğu-batı aksında uzanan dikine dikdörtgen bir plan şeması olduğu ve narteks görevi gören ek mekânın ise genelde kiliselerin güney cephesine bitişik olarak yapılandırıldığı görülmüştür.

Anahtar kelimeler

Atıf

@inproceedings{midyatvenusaybindenornekleresl2026,
  title = {{Midyat ve Nusaybin’den örnekler eşliğinde, Süryani köy kiliselerinde mekân anlayışı}},
  author = {Elyiğit, Ufuk},
  year = {2026},
  school = {{Bandırma Onyedi Eylül University}}
}

TY  - CPAPER
AU  - Elyiğit, Ufuk
TI  - Midyat ve Nusaybin’den örnekler eşliğinde, Süryani köy kiliselerinde mekân anlayışı
PY  - 2026
ER  - 

İlişkili kaynaklar