Değişen politik ve ekonomik dinamiklerin sınıfsal yapıya ve mekâna etkileri: Kızıltepe örneği

Özet

Mekânsal ve sınıfsal yapıların dönüşümünde ekonomik ve politik dinamikler temel faktörlerdir. Bu tez kapsamında Mardin'in Kızıltepe İlçesi ve kırsal alanının mekânsal ve sınıfsal yapısında meydana gelen dönüşümlerde politik ve ekonomik dinamiklerin etkisibelli kırılma dönemleri (geçiş süreçleri) eşliğinde analiz edildi.Bu kırılma dönemleri; 1950 öncesi, 1950 -1980, 1980-2000 ve 2000 sonrası olmak üzere dörde ayrıldı. 1950 öncesinde Kızıltepe kırsalında toplumsal iş bölümünün hayvancılığa dayandığı yarı göçebe toplumsal bir aşiret (Kîkan Aşireti) yapısı vardı. 1950'li yıllarda traktörün toprakla buluşması Türkiye'nin her yerinde toplumsal yapıyı etkilediği gibi Kızıltepe'de de toplumsal yapıyı etkiledi. Toprak kutuplaşmasının eşlik ettiği bu dönemde yarı göçebe yapı çözülerek yerini toplumsal işbölümünün tarıma dayandığı tam yerleşik düzene bıraktı. 1980-2000 arası dönemde ''sulu tarım'' ve ''zorunlu göç/yerinden edilme''nin toplumsal ve mekânsal yapıların dönüşümündeki etkileri ele alındı. 2000 sonrasında ise Kızıltepekapitalist üretim ilişkilerinin hâkimiyetine hızla girerek mekânsal ve sınıfsal olarak radikal dönüşümler yaşadı. Bu dönemde köylerin ve ilçe merkezinin mekân örüntüsünde ve sınıfsal yapısında belirgin dönüşümler yaşandı. Nitel araştırma yönteminin kullanıldığı tez çalışması kapsamında 32 kişiyle derinle-mesine mülakatlar yapıldı. Mülakatlar tezde yapılan dönemlemeye ve tezin konusuna uygun olarak 2 farklı şekilde yapıldı. Tezin ilk ve ikinci bölümü yerel toplumsal sözlü tarihe ağırlık verdiği için, yerel toplumsal tarihe hâkim olan 60 yaş üstü 18 kişiyle derinlemesine mülakat yapıldı. Son bölümünde ise öğretmen, bankacı, mimar, doktor, işçi gibi çeşitli meslek ve statülerden 14 kişiyle yarı yapılandırılmış soru kağıdı kullanılarak derinlemesine mülakat yapıldı. Toplumsal ve sınıfsal dönüşüm analizine dair veriler toplamak için başvurulan bir diğer metot da kırda ve ilçe merkezinde gerçekleştirilen katılımcı gözlemdi. Ayrıca tezde öne sürdüğümüz argümanları güçlendirmek için Milliyet, Hürriyet ve yerel gazete olarak yayımlanan Mardin Sesi gazetelerinin 1950-1980 aralığındaki arşivleri taranarak veriler toplandı ve tezde işlendi. TRT arşivinde yaptığımız dijital taramada da Kızıltepe'yle ilgili bir TV programına ulaşıldı ve bu programdan alınan veriler tezde öne sürülen argümanları güçlendirmek üzere işlendi. Bu dönemin diğer dikkat çekici bir yönü de Kızıltepe'de ''öteki'' olarak görülen ve ''qereçî, mitrip, aşiq /çingene'' olarak tanımlanan Dom etnik kökeninden gelenlerin bir kısmının şehir içinde tam yerleşik düzene geçmesidir.Kültürel bariyerlerin kırsal-da yerleşik hayata geçişlerinin önünde engel olduğu aşiret olmayan Domların yerleşik düzene geçmesinde zorunlu bir tercih olarak Kızıltepe ilçe merkezi mekân seçimde öne çıktı. Domların yerleşik düzene geçişinde Kızıltepe ilçe merkezinin ko-laylaştırıcı bir işlev görmesi ''Stadtluft macht frei''/Şehir Havası Özgürleştirir Al-man atasözü bağlamında okunabilir.

Anahtar kelimeler

Atıf

@mastersthesis{degisenpolitikveekonomikdinami2018,
  title = {{Değişen politik ve ekonomik dinamiklerin sınıfsal yapıya ve mekâna etkileri: Kızıltepe örneği}},
  author = {Karahan, Halit},
  year = {2018},
  school = {{İstanbul Üniversitesi}}
}

TY  - THES
AU  - Karahan, Halit
TI  - Değişen politik ve ekonomik dinamiklerin sınıfsal yapıya ve mekâna etkileri: Kızıltepe örneği
PY  - 2018
ER  - 

İlişkili kaynaklar