Mardin ve Midyat taş ustalarının yığma yapılardaki rolü: Mimarlık ve ustalık bağlamında bir inceleme

Kurte

Bu çalışma, Mardin ve Midyat yöresinde yüzyıllar boyunca gelişen taş işçiliği geleneğini mimarlık ve ustalık bağlamında ele almaktadır. Bölgedeki ustaların taş malzemeyi işleme, kemer, tonoz ve kubbe inşa etme teknikleri, yalnızca mimari üretim biçimleri değil, aynı zamanda kültürel aktarım süreçleri olarak değerlendirilmiştir. Tarihsel süreçte taş ustaları bir yapının tasarımını belirleyen, geometrisini çizen ve yapısal bütünlüğünü sağlayan kişiler olarak hem “mimar” hem de “usta” kimliğini taşımışlardır. Bu çok yönlü kimlik, onları yapı üretiminde yalnızca teknik uygulayıcılar değil, aynı zamanda estetik ve mühendislik bilgisini sentezleyen yaratıcı öznelere dönüştürmüştür. Bu makale, Mardin-Midyat taş ustalığını; yerel taş türleri (Katori-Ankef), yığma yapı elemanları (kemer-tonoz-kubbe) ve modern CNC uygulamaları ekseninde, nitel veriyle bütüncül olarak incelemeyi amaçlar. Mardin ve Midyat ustaları, bölgenin coğrafi koşullarına ve taş rezervlerinin özelliklerine uygun malzemeleri seçerek, dayanıklı ve estetik açıdan güçlü yapılar ortaya koymuşlardır. Özellikle Midyat’ın Katori taşı ile Batman’ın Ankef taşı arasındaki farklılıkların bilinmesi ve bu taşların kullanım alanlarının doğru belirlenmesi, taş ustalığının sezgisel mühendislik bilgisini de kapsadığını göstermektedir. Kemerlerde kilit taşı uygulaması, tonozlarda merkezleme tekniği ve kubbelerde dilimli formlar, ustaların geometriye, dengeye ve oranlara dayalı yapısal bir anlayış geliştirdiklerini ortaya koymaktadır. Günümüzde CNC ve taş kesme makineleri gibi modern teknolojiler taş işçiliğinde yer alsa da geleneksel el işçiliği halen özgünlüğünü korumakta ve ustaların üretim sürecinde belirleyici rol oynamaktadır. Sonuç olarak, Mardin ve Midyat taş ustaları yalnızca yapıları ayakta tutan zanaatkârlar değil, aynı zamanda mimari kimliği biçimlendiren, kültürel mirası yaşatan ve yerel estetik değerleri günümüz mimarlığına taşıyan sanatçılar olarak görülmelidir. Bölgede günümüze ulaşan camiler, kiliseler, medreseler ve konutlar bu ustalık mirasının hem estetik hem de kültürel açıdan kalıcılığını kanıtlayan somut örneklerdir.

Peyvên sereke

Jêgirtin

@article{mardinvemidyattasustalarininyi2026,
  title = {{Mardin ve Midyat taş ustalarının yığma yapılardaki rolü: Mimarlık ve ustalık bağlamında bir inceleme}},
  author = {Çetin, Abdullah and Tiğrek, Şahnaz},
  year = {2026},
  journal = {{Işık Üniversitesi Sanat, Tasarım ve Mimarlık Dergisi}},
  volume = {4},
  number = {1},
  pages = {41-74},
  school = {{Mardin Artuklu Üniversitesi}}
}

TY  - JOUR
AU  - Çetin, Abdullah
AU  - Tiğrek, Şahnaz
TI  - Mardin ve Midyat taş ustalarının yığma yapılardaki rolü: Mimarlık ve ustalık bağlamında bir inceleme
PY  - 2026
JO  - Işık Üniversitesi Sanat, Tasarım ve Mimarlık Dergisi
VL  - 4
IS  - 1
SP  - 41
EP  - 74
ER  - 

Çavkaniyên têkildar