Cizre İçkale Kazısı Lüle Buluntuları (2013-2016)

Kurte

Bu çalışmada amaç, 2013-2016 yılları arasında, Mardin Müze Müdürlüğü başkanlığı ve Prof. Dr. Gülriz KOZBE bilimsel danışmanlığında sürdürülen Cizre İçkale kazısında ele geçen lüleleri tanıtmaktır. Lüle; tütün ve benzeri maddelerin içimi için yapılmış, çubuk ve nargilelerin ucuna takılarak, çubuk ve ağızlıkla birlikte kullanılan, çoğunlukla pişmiş topraktan üretilen (azda olsa taş, ağaç ve kemik örnekler de vardır) bir araçtır. Lülenin, 17. yüzyıldan itibaren tütün ile birlikte Osmanlı toplumuna girdiği kabul edilmektedir ve bu tarihten itibaren her kesimden insanın kullandığı bir eşya olmuştur. Osmanlı toplumuyla bütünleşmiş hatta simgelerinden biri olmuştur. Kullanımın artmasıyla birlikte üretimi de artmış, lülecilik önemli bir meslek haline gelmiştir. Ancak 17. yüzyılda başlayan lüleciliğin 20. yüzyıl başlarında tütün içim şeklinin değişmesiyle üretimi durmuştur. Önemli bir el sanatı olan lülecilik, 17.-20. yüzyıllar arasında biçim ve bezeme açısından çok çeşitli ürünler vermiştir. Şırnak'ın Cizre ilçesindeki İçkale kazı çalışmalarında 2013-2016 sezonları arasında, bütün, bütüne yakın ve kırık 4000 lüle parçası bulunmuştur. Buluntulardan 8 ana tip tespit edilebilmiştir. Bu tipler arasında süzgeçli basık yuvarlak çanaklılar yoğunlukta olmak üzere; basık yuvarlak çanaklı (kaidesiz süzgeçli basık yuvarlak çanaklı lüleler, çubukluk kısmı bulunmayan kaideli süzgeçli basık yuvarlak çanaklı lüleler, çubukluk kısmı bulunan kaideli süzgeçli basık yuvarlak çanaklı lüleler, süzgeçsiz basık yuvarlak çanaklı lüleler), süzgeçli çan biçiminde çanaklı lüleler, disk çanaklı lüleler, karinalı çanaklı lüleler, lale çanaklı lüleler, dirsek biçimli çanaklı lüleler, torba biçimli çanaklı lüleler, silindir çanaklı lüle tipleri bulunmaktadır. Kazı alanında sayıca fazla lülenin bulunması ve bölge özelliklerini barındıran lüleler yanında, İstanbul ve batı bölgelerde görülen çeşitli lülelerin bulunması, Osmanlı topraklarında çeşitli lüle tiplerinin bölgelere göre yayılımını göstermesi açısından önem taşımaktadır. Cizre İçkalesi lüleleri belirlenebilen form, hamur ve süsleme özelliklerine göre; 17.-20. yüzyıl başları aralığında tarihlendirilebilmektedir.

Peyvên sereke

Jêgirtin

@mastersthesis{cizreickalekazisilulebuluntula2019,
  title = {{Cizre İçkale Kazısı Lüle Buluntuları (2013-2016)}},
  author = {Karaaslan, Gizem Saldırgan},
  year = {2019},
  school = {{Gazi Üniversitesi}}
}

TY  - THES
AU  - Karaaslan, Gizem Saldırgan
TI  - Cizre İçkale Kazısı Lüle Buluntuları (2013-2016)
PY  - 2019
ER  - 

Çavkaniyên têkildar