Bitlis ili taşınmaz kültür varlıklarının koruma ve kullanma dengesi kriterlerinin belirlenmesine yönelik bir yöntem önerisi

Kurte

Bitlis ili, coğrafi konumu ve topografik yapısı itibarıyla Doğu Anadolu ile Mezopotamya arasında doğal bir geçit üzerinde yer almakta; bu özelliğiyle tarih boyunca askerî, ticari ve kültürel etkileşimlerin yoğunlaştığı stratejik bir yerleşim alanı olmuştur. Yüzyıllar boyunca farklı uygarlıkların izlerini katmanlar hâlinde taşıyan kent, özgün mimari dokusunu büyük ölçüde korumuş olmakla birlikte, sosyal ve ekonomik dönüşümler, plansız gelişme ve doğal afetlerin etkisiyle günümüzde ciddi koruma sorunlarıyla karşı karşıyadır. Bu çalışma, Bitlis il merkezinde yer alan taşınmaz kültür varlıklarının koruma ve kullanma dengesinin sağlanmasına yönelik kriterleri belirlemeyi ve bu kriterler doğrultusunda bütüncül bir yöntem önerisi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, tarihî çevrenin fiziksel ve sosyal sürdürülebilirliğini sağlamak üzere kurumsal, sosyal, ekonomik, çevresel ve teknik boyutları bir arada ele alan bütüncül bir yaklaşımla yürütülmüştür. Bitlis il merkezinde farklı dönemlerden günümüze ulaşan, 275'i Koruma Amaçlı İmar Planı (KAİP) sınırları içinde olmak üzere toplam 404 tescilli taşınmaz kültür varlığı tarihi kentsel dokuyla birlikte incelenmiştir. Saha çalışmaları, literatür ve arşiv kaynaklarıyla desteklenerek yürütülmüş; elde edilen veriler yapı türlerine göre sınıflandırılmış ve her tür için ayrı tipolojik analizler yapılmıştır. Tarihî çevrenin sosyal yapı ile ilişkisi değerlendirilmiş; Cumhuriyet Dönemi sonrası planlama süreçleri incelenerek tarihi çevrede gerçekleştirilen uygulamalarla kentin mekânsal gelişimi ortaya konmuştur. Benzer kültürel, topografik ve yapısal özellikler taşıyan Şanlıurfa ve Mardin kent merkezleriyle karşılaştırmalı bir değerlendirme yapılmıştır. Ayrıca, Bitlis il merkezindeki 13 mahalleyi kapsayan kentsel doku analizleri gerçekleştirilmiş; bu kapsamda tescilli yapı sayısı ve çeşitliliği en fazla olan, yapısal ve kentsel ölçekte çeşitli koruma uygulamalarının gerçekleştirildiği Müştakbaba Mahallesi örneklem alanı olarak ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Kent merkezindeki koruma sorunları sonucu ortaya çıkan hasar türleri, iç ve dış etkenlere bağlı olarak yapı ölçeğinde kategorize edilmiştir. Elde edilen bulgular, kuramsal literatür çerçevesinde değerlendirilerek 5 ana kriter grubu tanımlanmıştır: Yönetim ve Planlama, Kentsel ve Çevresel Bağlam, Sosyal ve Ekonomik Boyutlar, Kullanım Senaryoları, Turizm ve Sunum ile Yapısal ve Teknik Müdahaleler. Bu 5 grup, ilgili kuramsal çerçeve, uluslararası koruma belgeleri, bildirgeler, tüzükler ve ulusal mevzuat kapsamında oluşturulan 34 alt değerlendirme kriteriyle tanımlanmıştır. Tarihî kentsel dokuda koruma ve kullanım senaryolarına yönelik geliştirilen öneriler, bu kriterlerle ilişkilendirilerek kriter-öneri matrisleriyle analiz edilmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma Bitlis ilindeki taşınmaz kültür varlıklarının fiziksel, sosyal ve yönetsel sürdürülebilirliğini esas alan kriter seti aracılığıyla koruma-kullanma dengesini sağlamaya yönelik bir yöntem geliştirmiştir. Bitlis il merkezi için geliştirilen bu yöntem, farklı tarihî çevrelerde uygulanabilecektir.

Peyvên sereke

Jêgirtin

@phdthesis{bitlisilitasinmazkulturvarlikl2025,
  title = {{Bitlis ili taşınmaz kültür varlıklarının koruma ve kullanma dengesi kriterlerinin belirlenmesine yönelik bir yöntem önerisi}},
  author = {Arkan, Enes},
  year = {2025},
  school = {{Gebze Teknik Üniversitesi}}
}

TY  - THES
AU  - Arkan, Enes
TI  - Bitlis ili taşınmaz kültür varlıklarının koruma ve kullanma dengesi kriterlerinin belirlenmesine yönelik bir yöntem önerisi
PY  - 2025
ER  - 

Çavkaniyên têkildar