Artuklular Beyliği üzerine Türkiye'de yapılmış çalışmalar hakkında bir bibliyografya denemesi

Kurte

Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan'ın komutanlarından biri olan Artuk Bey tarafından Kudüs bölgesinde temelleri atılan devletin, oğulları Sökmen ve İlgazi'nin Fatımiler tarafından Kudüs'ten çıkarılmasının ardından el Cezire bölgesinde Sökmen ve İlgazi tarafından yeniden ihya edilmesi Anadolu'nun Türk kimliği kazanmasında önemli bir rol oynayacak olan Artuklu Devletlerinin tarih serüvenini başlatmıştır. Türk ve İslam dünyasını derinden sarsacak olan Haçlı Seferlerinin başlangıcında, mağlup olarak motivasyonunu kaybeden İslam dünyası içerisinde Haçlılara ilk karşı koyan ve Harran, Afrin gibi büyük zaferlerle Haçlılara el Cezire, Irak ve Kuzey Suriye yolunu kapatan Sökmen, İlgazi, Belek gibi meşhur hükümdarlarının liderliğindeki Artukluların Türk ve İslam dünyasına yaptıkları hizmetler takdire şayandır. Kuruluşundan sonra Mardin, Hısn-ı Keyfa ve Harput Artukluları olmak üzere üç kola ayrılan Artukluların 1234 yılı itibariyle yalnızca Mardin kolu ayakta kalmıştır. Bu üç devlet ayakta kaldıkları süre içerisinde birbirleriyle oldukları kadar Selçuklular, Zengiler, Eyyubiler, Atabegler, Haçlılar, İlhanlılar, Memlükler, Akkoyunlular, Karakoyunlular ve Timurlular gibi dönemin büyük devletleriyle de yakın ilişki içerisinde bulunmuş ve bu devletler arasında ayakta kalabilmek için büyük çaba sarf etmişlerdir. Tüm bu baskı ve kargaşa içerisinde dahi özellikle Mardin Artukluları (1106-1409), Hısn-ı Keyfa Artukluları (1102-1232) ve Harput Artukluları (1112-1124 ve 1185-1233) ciddi bir devlet sistemi oluşturmaya çalışmış ve kimi zaman ilmi siyaset kimi zaman askeri çaba ile birkaç yüzyıl boyunca ayakta kalmayı başarmışlardır. Dönemin tüm baskı ve karmaşasına rağmen ilim, kültür ve sanat anlamında da oldukça yüksek bir medeniyet seviyesine ulaşmayı başaran Artulular döneminde, Mardin, Diyarbakır, Meyyafarikin, Düneysir, Hısn-ı Keyfa, Harput gibi şehirler zengin birer ticaret, ilim, kültür, sanat merkezi haline gelmiştir. Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde Artukluların Anadolu'nun Türkleşmesindeki rolü ile Türkiye coğrafyasının ve kimliğinin oluşmasına katkıları oldukça önemlidir. Artuklu Devletleri, geniş Ortadoğu coğrafyasına hükmetmeye çalışan büyük devletlerle yoğun münasebetleri olması nedeniyle, İbnül Ezrak, Kâtip Ferdi gibi kendi müstakil tarihçilerinin olmasının yanında, münasebette bulundukları devletleri inceleyen tarihçiler tarafından da eserlerinde konu edilmiş yahut zikredilmişlerdir. Bu vesileyle, Artuklular hakkında birincil kaynak çeşitliliği nispeten zengindir. Bu kaynakların yanı sıra Artuklu siyasi, iktisadi, sosyal ve kültürel tarihi ile sanatı hakkında da önemli sayıda çalışma yapılmıştır. Araştırmamız kapsamında tespit edilen kaynak ve çalışmalara tezimizde yer verilmiş olup Artuklu Devletleri hakkında ilmi ve akademik araştırma yapacak olanlar için faydalı bir bibliyografik kılavuz vücuda getirilmeye gayret edilmiştir.

Peyvên sereke

Jêgirtin

@mastersthesis{artuklularbeyligiuzerineturkiy2023,
  title = {{Artuklular Beyliği üzerine Türkiye'de yapılmış çalışmalar hakkında bir bibliyografya denemesi}},
  author = {Şimşek, Murat},
  year = {2023},
  school = {{Bartın Üniversitesi}}
}

TY  - THES
AU  - Şimşek, Murat
TI  - Artuklular Beyliği üzerine Türkiye'de yapılmış çalışmalar hakkında bir bibliyografya denemesi
PY  - 2023
ER  - 

Çavkaniyên têkildar