Süryani Dini Mimarisinin Kırsal Yansımaları: Midyat Bethkustan (Alagöz) Köyü Üzerine Bir Değerlendirme

الملخص

Bu çalışma, Mardin ili Midyat ilçesine bağlı Bethkustan (Alagöz/Bakısyan) köyü ve çevresindeki Süryani dinî mimari eserlerini kırsal dinî mimari çevre bağlamında değerlendirmektedir. Araştırma kapsamında köy merkezi, mezralar ve yakın çevrede yer alan kilise, manastır, kaya oyma şapel, aziz evi, ziyaret yeri ve üretimle ilişkili yapı kalıntıları plan, malzeme, örtü sistemi, konum, korunma durumu ve işlev özellikleri açısından incelenmiştir. Çalışmada arazi gözlemleri, mimari ölçümler, drone görüntüleri, sözlü kaynaklar ve önceki literatür verilerinden yararlanılmıştır. Bethkustan’ın erken dönem Hristiyan yerleşim dokusu açısından önemi, yalnızca yapı kalıntılarıyla değil, Süryani dinî geleneğinde Mor Gabriel’in doğum yeri olarak kabul edilmesiyle de ilişkilidir. Mor Gabriel gibi Tur Abdin’in en önemli ruhani şahsiyetlerinden birinin bu köyle ilişkilendirilmesi, yerleşimin en azından 6. yüzyılda Hristiyan dinî çevre içinde anlam kazandığını düşündürmektedir. Mor Eliyo Kilisesi’ne ait kitabe ve geç dönem onarım verileri ise yapının uzun süreli kullanım ve yenilenme sürecini göstermesi bakımından önemlidir. İncelenen yapılar arasında Mor Eliyo, Mor Şemun, Mor Sobo, Mor Barsawmo, Mor Yakup, Meryem Ana, Mor Osiyo, Şovete kaya oyma şapeli, Davmo Duskof, Bavatane ve Kıştotho örnekleri öne çıkmaktadır. Bu yapılarda tek nefli plan, beşik tonoz, kaba yonu ya da moloz taş örgü ve sade litürjik düzenlemeler ortak özellikler olarak görülmektedir. Bununla birlikte kaya oyma ibadet mekânı, aziz evi, ziyaret yeri ve üretimle ilişkili yapı kalıntıları, Bethkustan çevresindeki mimari çeşitliliği ortaya koymaktadır. Sonuç olarak Bethkustan ve çevresi, Tur Abdin kırsalındaki Süryani dinî mimarisinin yalnızca büyük manastır merkezleriyle sınırlı olmadığını; köy ve mezra ölçeğinde de süreklilik gösteren zengin bir mimari gelenek bulunduğunu göstermektedir. Araştırma verileri, Kültür ve Turizm Bakanlığı izinleriyle Mardin ilinde gerçekleştirilen arkeolojik yüzey araştırmalarında elde edilen bulgulara dayanmaktadır.

الكلمات المفتاحية

الاقتباس

@article{suryanidinimimarisininkirsalya2026,
  title = {{Süryani Dini Mimarisinin Kırsal Yansımaları: Midyat Bethkustan (Alagöz) Köyü Üzerine Bir Değerlendirme}},
  author = {Korkut, Tahsin},
  year = {2026},
  journal = {{Van İnsani ve Sosyal Bilimler Dergisi}},
  number = {11},
  pages = {137-165},
  doi = {10.62068/visbid.1947418}
}

TY  - JOUR
AU  - Korkut, Tahsin
TI  - Süryani Dini Mimarisinin Kırsal Yansımaları: Midyat Bethkustan (Alagöz) Köyü Üzerine Bir Değerlendirme
PY  - 2026
JO  - Van İnsani ve Sosyal Bilimler Dergisi
IS  - 11
SP  - 137
EP  - 165
DO  - 10.62068/visbid.1947418
ER  - 

مصادر ذات صلة