Mardin Sakıp Sabancı Kent Müzesi ve Dilek Sabancı Sanat Galerisi'ndeki İslami dönem mezar taşları

الملخص

Mezar mimarisinin şekillenmesinde insanların ve inanç sistemlerinin; ölüm kültürleri, ölümü algılama şekilleri ve ölen kişilere duydukları muhabbet etkili olmuştur. Toplumların ölüleri ile ilgi çok farklı uygulamaları olmuştur. Bazıları ölülerini yakarken, kimi denizin derinliklerine göndermiş, kimi erişilmez kuyulara atmış, kimileri de hayvanlara yem olarak vermiş ve parçalatmış, kimi de toprağa gömmüştür. Her toplum için bu uygulamalar tören biçiminde gerçekleştirilmiş ve ölüye saygı bu şekilde gösterilmiştir. Mezar geleneğinde defin olayı, belirlenen bir yerde çukur açılması, ölen kişinin toprağa gömülmesi veya bu belirlenen zemine bırakılarak üzerinin taş gibi farklı objelerle kapatılması şeklinde gerçekleştirilmiştir. Mezar denilen bu çukurun şekli ölünün sahip olduğu dine, toplum ve yaşam biçimine, kültürüne ve etnik kökenine göre farklı şekillerde olabilir. Mezar taşları, milletlerin kültür ve geleneklerini göstermesinin yanında şehirlerin ve yerleşim birimlerinde yaşayan insanların etnik tarihini ve ait oldukları toplumların geçmişleriyle bağlarını güçlendiren önemli eserlerdir. İslam dinin de içinde bulunduğu diğer ilahi dinlerin mensup olduğu tüm kültürlerde ölen kişinin belirlenen yerlerde toprağa gömülerek ortadan kaldırılması en tercih edilen yöntem olmuştur. İslam dinine göre gösterişli ve yerden yüksekliği fazla olan büyük mezarlar her ne kadar hoş karşılanmasa da zamanla din âlimlerinin ve ölen yakınlarının, devlet büyüklerinin mezarlarına hürmeten büyük ve gösterişli yapılmıştır. Mezar mimarisi İslamiyet'ten önceki inanç sistemi ile İslamiyet kabul edildikten sonra İslam inancının Anadolu'da ve Mezopotamya topraklarında yaşayan farklı kültür ve etnik kökene sahip bütün kadim kültürlerle etkileşime girmesi sonucunda yeni bir kimlik kazanmıştır Mardin Mezar Taşları; Türk, Kürt, Arap, Süryani gibi etnik kültürel farklılıkları olan milletlerle; ilahi dinler olan İslamiyet, Hıristiyanlık, Süryanilik gibi tek ilahlı dinlerin ve bu dinlere ait inanç sistemlerinin tarihsel süreç içerisinde bir arada harmanlandığı, sanat anlayışlarının ortak form ve süslemeyle hayat bulduğu kültür malzemeleridir. Mardin, bu çok kültürlülüğü bir arada tutmuş, harmanlamış hem sivil hem de dini mimaride özgün bir kimlik ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmaya konu olan 34 mezar taşının her birinin fotoğrafları çekilerek, ölçülendirme ve çizimleri yapılarak eserlerin üzerindeki Arapça, Farsça ve Osmanlıca metinler çözümlenerek günümüz Türkçesine tercüme edilmiş, tipoloji, yazı ve süsleme özellikleri incelenerek bu eserlerin sanat tarihi açısından teşkil ettikleri ehemmiyet saptanmıştır. Mezar taşlarının üzerinde bulunan bilgiler ışığında ölen kişilerin bir kısmının isimleri, ölüm tarihleri, soyu ve meslekleri ile ilgili bilgiler tespit edilip kayıt altına alınmış, ayrıca Türk ve bölge sanatındaki önemleri vurgulanmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Mardin, Müze, İslami, Mimari, Mezar taşı, Süsleme Sayfa Adedi: X+217 Tez Danışmanı: Dr. Öğr. Üyesi Mehmet KULAZ

الكلمات المفتاحية

الاقتباس

@mastersthesis{mardinsakipsabancikentmuzesive2022,
  title = {{Mardin Sakıp Sabancı Kent Müzesi ve Dilek Sabancı Sanat Galerisi'ndeki İslami dönem mezar taşları}},
  author = {Sarımurat, Cemalettin},
  year = {2022},
  school = {{Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi}}
}

TY  - THES
AU  - Sarımurat, Cemalettin
TI  - Mardin Sakıp Sabancı Kent Müzesi ve Dilek Sabancı Sanat Galerisi'ndeki İslami dönem mezar taşları
PY  - 2022
ER  - 

مصادر ذات صلة